Bir eski çağ kalesi

6418a367-0339-4246-97ff-756d3eb4cec4Biraz geç kalsam da, Yavuzeli üzerinden Rumkale yolculuğum öğlene doğru başladı. İyi bir saat değil ama gitme kararlığımın gereği olarak yola çıktım. Yavuzeli Antep merkezden yaklaşık 30-40 km uzaklıkta. Antep’in kuzeyine düşüyor. Adıyaman’a giden yol önce Yavuzeli’ye sonra Araban’a uğrayarak Adıyaman’a ulaşıyor.

Yol asfalt, fena bir yol değil. Hatta iyi sayılır. Yavuzeli merkezden ayrılaran yol, bu kez doğuya doğru kıvrılarak ilerliyor.

Çok sayıda köy var. Her taraf fıstık dersem abartı sayılmaz. Oldukça yeşil ve ağaçlık sayılır. Özellikle son yıllarda köyleler ağaçlandırma çalışması yapmış. Özellikle ekonomik değeri olan fıstık, zeytin ve badem en fazla göze çarpan ağaçlardan.

Yol ilerledikçe engebe de kısmen artıyor.Ova görünümlü yüksek yaylalar gözü çarpıyor.

Buğday ve arpa tarlaları alabildiğince yeşil. Bu yıl yağmurun bol yağmasından kaynaklı yeşillik fazla. Ot insan boyunda dersem çok abartı olacak ama gerçekten bayağı boy atmış.

Durmadan ilerliyorum. Köy isimleri hep Türkçe yazılmış. Eski denilen yerel isimler dolayısıyla bilinmiyor. Bu köylerin eski isimlerini öğrenmek için biraz yaşça ilerlemiş köylülere sormak gerekiyor.

Rumkale’ye Yavuzeli ilçesine bağlı Kasaba Köyünden iniliyor. Dar bir vadi ve kalenin etrafında dolanan bir çay gibi duran bir su kütlesi var. Kale artık bir yarım ada. Üç etrafını baraj suları kapatmış.

Müthiş bir kale. Devesa kayalıklar üzerinde inşa edilen kale doğal bir set gibi. Savunması kolay. Kapılar kapatılırsa, dışardan kaleyi ele geçirmek imkansız gibi. Kalenin iki giriş kapısı var.

Romalıların bir dönem askeri üs olarak kullandığı Rumkale’ye Hromgia adı  vermişler.

Burası aynı zamanda bir ticaret merkezi. Kale çevresinde yüzlerce mağara ev var. Hepsi de yakın bir zamana kadar kullanılmış. Ama şimdi bütün mağara evler kaderine terk edilmiş durumda. Kale üzerinde ise beyaz taşlardan yapılmış Ermeni, Süryani, Hristiyan Konakları var…

Baraj sularının yükselmeden ziyaret ettiğim Rum Kale’nin iç kısmını  görmek bu kez mümkün olmadı. Çünkü kale de çalışma olduğu için ziyarete kapalı. Çevre köyler çalışmanın çok yavaş sürdürüldüğünü ifade ediyorlar. Gerçekten de çalışan kimseler görünmüyor ortalıkta.

Yıllar önce ziyaret etmenin hüznünü yaşadım bir kez daha. Halfeti’den salla Nizip kıyılarına geçmiş, uzun bir yolu yürüyerek geçmiştik. Geçtiğimiz üç beş km alanda bahçeler müthiş güzellikteydi. Ceviz, erik, kaysı, karadut, badem ve değişik ağaç türlerinin arasından nefes nefese kaleye varmıştık. Hayatımda unutamıyacağım bir geziydi. Kaleye batı kapısından girmiş, kalenin bölmelerini tek tek gezmiştik. Kalenin üstünde bulunan konaklar terk edilse bile görkemliydiler.

Gün boyu kalede zaman geçirdik ve akşam olmadan ayrıldık. Bir kaç gün sonra baraj suları yükselmeye başladı ve yürüyüş yolu büyük bir ağaç kıyımına uğradı. Hem Halfeti, hem de Nizip tarafında ki bahçeler bir kaç gün içinde adeta yok edildi. Bir daha o yolu göremedik. Su yükseldikçe bahçeler giderek gözden kayboldu.

Halfeti’nin büyük kısmı, bahçelerin tümü suyun altında kaldı ve Halfeti ve çevresi turistik gezi alanına döndü. Baraj Gölünün kütlesinin geniş olması bir anda Halfeti’yi gündeme soktu ve saklı cennet su yüzünde pazarlandı. Oysa suyun dibinde kalan bahçeler, ağaçlık alan gerçek bir cennet köşeleriydi.

Ben her yıl olmasa da çok kez gelip gittim. Tekne gezileriyle sulara gömülen alanların üzerinde gezindim. Ama her seferinde hüzünlendim, hayıflandım.

Rum Kalenin yüksekliği 30-40 metre olan doğal kayalar üzerinde ise kale surları inşa edilmiş.Kaya oldukça düzgün ve kesilmiş gibi duruyor. Doğal bir duvar haline getirilmiş olduğu anlaşılıyor.

Bir çok isim alan kale, bir çok kez de el değiştirmiş. Hromgia adının yanında Kürtler Kela Zêrin adını vermişler. Kale Fırat Nehri ile Merzimen Çayı’nın birleştiği, yüksek kayalarla örtülü bir tepe üzerinde konumlanmış. Sanırım, yanılma payını da unutmayarak Merzimen Çayı Yavuzeli ve Nizip ilçelerinin doğal sınırı. Her iki ilçeden de beslenen çay Fırat’a dökülüyor.

Alamut Kalesini andıran görkemli Kale, çevresinde bir iki çay bahçesi ve suda gezinmek için tasarlanan tekneler dışında bir işletme ve otel maalesef yok. Ancak güne birlik gidip gelmek mümkün.

Fırat kıyısında yeşeren dut ağaçların altında bazlama ve çay içmek, balık ve kebap  yemek için uygun,  ama ciddi bir restorant  yok.

Tabii ki Otantik ve doğal köy kahvesi görünümlü açık hava bahçelerinin  de kendine has bir güzelliği var. Hatta doğal hali bir avantaj olarak görmek mümkündür.

Teknelerin durduğu ve dubalarla desteklendiği kıyı temiz sayılmaz. Kıyıda çöp birikmiş. Ama kıyıdan biraz uzaklaşıldığında su oldukça beraklaşıyor. Derinlik oldukça fazla. Arazinin eğimli olmasını göz önüne aldığımızda ve Fırat tabanına doğru inen ciddi derinliklerden bahsetmek mümkün.

12 yy’da inşa edildiği tahmin edilen kale hala görkemini koruyor ama ciddi bir bakım olmadığını da belirtmek gerekiyor. Bu kadar görkemli ve alan olarak büyük bir yapı olan Rumkale hak ettiği ilginin henüz çok ama çok uzağında. Hem Halfeti, hem de Yavuzeli için altın yumurtlayan tavuk misali öneme sahip ama ciddi bir yatırımın olduğunu söylemek çok zor.

Ayrıca kıyıda güvenliği sağlayan korucuların zaman zaman silahlarıyla boy göstermesi ziyaretçiler için oldukça rahatsızlık verici.

İnsanlar silah görünce doğal olarak tedirgin oluyor ve bazı olumsuzlukları  düşünmek zorunda kalıyor.

Böylesine köklü bir tarihe sahip Rumkale gezilmesi gereken bir yer diye düşünüyorum.

Hem Halfeti’den, hem de Rumkale’den gezinti için tekne bulmak mümkün.Fiyatlar biraz cep yakıyor olsa da gezmek hoş olur. İmkanınız varsa hem Yavuzeli, hem de Halfeti’yi derinlikli gezin. Hatta doğada yürüyün, bazı yerlerin güzelliklerine dokunun…

Hem tarihin izlerini sürün, hem de doğanın uyanışına tanıklık edin. Elinizi çabuk tutun ki bahar mevsiminin coskusunu göresiniz…

Rumkale hakkında genel bir bilgiyi ilgilenler için aktüel arkeoliji sayfasından aldım.Benden bu kadar. Belki başka bir yazıda kaleyi daha derinlikli inceleme fırsatı olabilir. Güzellikler sizin olsun.

Antik kaynaklarda ismi “Hromgla” olarak geçen Rumkale, Gaziantep ilinin 62 kilometre kuzeydoğusunda, Merzimen Çayı’nın Fırat Nehri’ne döküldüğü alandaki kayalıklar üzerinde yer alır.

Jeopolitik konumundan dolayı, MÖ 855´te Assur Kralı III. Salmanassar tarafından ele geçirildiği bilinen Rumkale´nin o zamanki ismi Şitamrat´tır. Rumkale´ye Fırat ve Merzimen kıyılarından çok dik şekilde yükselen yamaçlara yapılmış sur ve kompleks odalardan oluşan kapı geçidi ile girilmektedir.

11. yüzyılda Urfa, Haçlı Kontluğu Döneminde Hromgla’nın önemli bir merkez olduğu, Ortaçağ’da Ermenilerin Hromklay, Süryanilerin Kalarhomate, Frankların ise Ranculat ismiyle bildiği kale, 12. yüzyıl sonlarında Memlüklerin yönetimine geçmiş ve önceleri Kal-at ar Rum, daha sonra ise Kal-at el Müslimin adını almıştır. Mercidabık Savaşı’ndan sonra Osmanlıların yönetimine geçen Rumkale, Halep Eyaletinin Birecik Sancağına bağlı bir kaza hâline getirilmiştir.

Rumkale’de hâlen Ortaçağ ve Türk-İslam Dönemine ait yapılar ile bir mescit yer alır. Birecik Barajı’nın tamamlanmasından sonra kalenin sur bedenlerine kadar sular yükselmiş ve Rumkale yarımada görünümünü almıştır.

Kale iki bölüm hâlindedir. Birinci bölüm; kalenin doğusu, kuzeyi ve batısında doğal kayalığın dik olarak yontulmasıyla,  doğal  sur konumundadır. İkinci bölüm ise bu doğal surun üstüne sert kalker kesme taşlarla sur duvarı olarak yapılmıştır. Kalenin güney yöndeki kayalık uzantısı 12. yüzyılda oyularak adeta hendek hâline getirilmiştir. Böylece, savunmaya yönelik olarak karayla kalenin direkt ilişkisi kesilmiştir.

Kalenin güneyinde Ortaçağda inşa edilmiş Şair Aziz Nerses Kilisesi, kuzeyinde ise yine bir Ortaçağ yapısı olan Barşavma Manastırı yer alır. Manastırda restorasyon çalışmaları hâlen devam etmektedir.

Tenzile UYSAL/www.aktüelarkeoloji.com.tr

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s