Bir yeri tanımak için,güneş doğmadan sokaklarda olmalı insan. Otogarlar,tren istasyonları, ibadet merkezleri, köprü altları ve otobüs durakları gerçekliğin aynasıdır.

Hakikat bu saatlerde abartısız, yalın ve çıplaktır. Ne makyaj, ne de maske vardır insan yüzlerinde.

Her şey çıplak, çırıl çıplaktır. İnsan yüzleri uykunun derin izinde daha yalındır,yalansız ve sahicidir.

Evsizler parklarda bulabildikleri bankalarda, köprü altlarında ve sığınabildikleri yerlerde uyurken, sokak köpekleri hemen yanlarındadır. Oysa gündüz evsizler belirsizdir. Orda burada görünseler de kimse onların sokakta uyuduğunu bilmez, bilmek istemez.

Yaz kış, durum aynıdır aslında. Evsizler güneş doğduğunda uyanmak, varsa bir iki öteberisini uygun zulalarına yerleştirmek ve herkesten önce yaşama akmak zorundadır.

Herkesin olduğu saatlerde parkta, kaldırımda, bankta, köprü altlarında uyumak mümkün olmadığına göre, erkenden katılmak gerekiyor yalana, dolana.

Keza evsizlerin yoldaşları olan mülteciler de açık alanda, eski battaniyelere sarılarak uyurlar, çoluk, çocuk. Evsizlerin çocukları yoktur genelde ama mülteciler dizi dizi bebelerle yaşamak, geceyi sabahlamak zorundalar.

Yatakları beton, yastıkları kartondur. Yanlarında yarım kalmış bir karpuz, artık ekmek ve yeryüzünün laneti olan tanınmış gazlı meşrubat şişeleri…

Her şey bu kadar olağan hale gelmiş bir fotoğraf karesi gibi.

Yoksunların saati, bu saattir. Varlıklarının en çıplak göründüğü saattir.

Sonrası kocaman bir karmaşadır.

Erkenden uyanan işçiler, gündelikçiler ve memurlar bir karmaşanın aktörleri ve figüranlarıdır.

Yönetmenler uykuda, sırça köşklerde sevişmelerdedir.

Bu saatlerde ekmek yiyenler sokaktadır. Hayatları üç öğün ekmek olanlar sokaktadır.

Gözlerinde uyku, bedenlerinde yorgunluk, yüreklerinde umut, yanı başlarında ise kurumuş bir ekmek ve belki bir dilim karpuz…

Feyzi Çelik yazdı.

Kağıt-karton toplayıcısı karton kutularla dolu çöp bidonuna hızla yaklaştı. Kutuları tek tek birbirinden ayırdı. Arabasına takılı çuvala bastı. Bazen ayaklarıyla üstüne çıkıp sıkıştırıyordu. Zevkle yapıyordu. Bazen eline ıslak, kötü çöpler de geliyordu. Ellerini ustaca çöpten çıkan peçetelerle kurutuyordu. O hep kağıt ve karton arardı. Plastikleri, camları, tenekeleri de bir kenara koyardı. Az sonra başka bir arkadaş gelip alacaktı. O arkadaşı da karton ve kağıda karışmazdı. Aralarında bir iş bölümü vardı sanki.

Bidonun diplerine kadar inmişti nerdeyse. Bir poşet gördü. Poşeti çıkardı. Bir poşet daha vardı onu da açtı. İçinde kitaplar vardı. Kitapları tek tek çıkardı. Kapağına baktı. Dini kitaplardı. Arapça, Türkçe kitaplar, Kur’an tefsirleri… O kitapları çuvalına koymadı. Çöp bidonunun yanındaki kaldırıma kitapları üst üste yığdı. Biri gelir alsın diye düşündü. Bir an önce gitmek istiyordu. Birileri onu orda görse kitapları almayabileceğini düşündü. Arabasını çekmeye başladı. Arkasına baka baka arabayı çekiyordu. Kimse yoktu ortalıkta. Biraz uzaklaştıktan sonra, kitapların yanına birinin geldiğini gördü. Gelen kişi kitapları eline aldı, tek tek baktı kitaplara. Hay Allah dedi. Bu kitaplar atılır mı? Diye içinden geçirdi. Acaba kim atmıştı bunları. Ama atılmıştı. Yapılacak bir şey yoktu. Dini kitaplar olduğunu gördü. Evinde bu kitaplardan hiç olmadığını düşündü. Yüreği kaldıramadı. Onları orada bırakmazdı. Çöp bidonunun yanında bir poşet buldu. Tek tek bakarak kitapları poşete doldurdu. Sonra evine doğru gitti. Sabah erken bir saatti. Evdekiler henüz uyanmamışlardı. Kitapları çıkardı. Masanın üstüne koydu. Şimdiye kadar hiçbir dini kitap okumamıştı. Merak etti. Okumaya başladı. Dalıp gitti. Peygamber, Melekler, İman, Kıyamet ne varsa okudu. Okudukça merakı arttı. Çocukluğu ve gençliği aklına geldi. Ölmüş babasını hatırladı. Ne kadar da istemişti dini kitaplar okumasını. Çok çaba harcamıştı ancak birini dahi okumamıştı. O an aklına geldi. Keşke babamı dinleyip o kitapları okusaydı da babası görseydi. Kitaplardan başını kaldırdı. Acıkmıştı. Mutfakta bir şeyler vardı. Kitaplara daldığı sırada oğlu ve karısının kahvaltı yaptığını görmemişti bile. Daha önce de böyle olmuştu. Ama şimdi çok farklıydı. Acele ile bitirdi kahvaltısını. Sonra yine kitapların yanına gitti…

Ağaç her yerde güzeldir. Ama bazı ağaçlar hem görkemli,hem de güzeldir…

Çok vasat bir ilkokul hayatım oldu. 3. Sınıfa kadar Türkçe’yi çok az biliyordum. Ard arda değişen öğretmenlerimiz de işin tuzu biberi olunca, iyi bir eğitim aldığımı söyleyemem.

Bir çok şeyi üstün körü öğrendik. Ya biz işi sıkı tutmadık, ya da öğretmenlerimiz önemsemedi, eğitim sistemi ise bizi bir kobay gibi gördüğü için işlerin nasıl yürüdüğünü çok esas almıyor, kağıt üzerinde işleyen sistem yeterli görünüyordu. Okullar açıktı, öğrenciler sınıftaydı. Gerisi önemli görünmüyordu yani kimsenin umurunda bile değildik. Okulda görünmemiz yeterliydi.

Öğrencilik yıllarımızın çoğu törendi, anma ve alkıştı. Bazen de bizi iki gün yataklara düşüren aşı.

Neyse ki ilkokulu bitirdim, bir çok arkadaş gibi. Takılmadan, sınıf tekrarı yapmadan bitirdim. Karnem de iyiydi. Uslu ve efendi bir öğrenciydim.

Sessizdim, içe kapanık ve donuktum.

Ama içim bir başka akıyordu.

Ortaokul acılarla ve büyük ayrılıklarla başladı.

Bir alt üst oluşun yaşandığı Siverek 78- 79-80’lı yıllar. Herkesin korkunç yaralar aldığı,hem ben de, hem de toplumsal düzeyde çözülmenin, yıkılmanın ve kırılmaların yaşandığı yıllar…

Tarihin kara lekeleri, kavgalar, çatışmalar,acılar ve giderek karmaşıklaşan hayatlar silsilesinin kaba hesabının yapıldığı yıllar.

İkili, hatta üçlü iktidarın hayatımıza girdiği sisli yıllar.

Üç koca yıl. Korku, kaygı ve zap u rapt altında geçen zamanlar.

Eğitim ile ilgili zihnimde az iz kalan,daha çok çalkantı, çelişki ve  içe dönük kıvılcımlarının çakıldığı yıllar olarak zihnimde kalan dönemler.

Güzel insanlar, güzel arkadaşlıklar ve kesintiye uğrayan bir zaman dilimi.

Darbe, 12 Eylül, Kenan Evren ve Siverek.

Askerler, panzer ve paletli tanklar. Delucan, Kör Mızo, Şeytan Küçesi, Halk Sinemalı yıllar.

Öncesi yangın yeri, sonrası yangın yerinin düm düz ediliş yılları.

İşte o yıllarda kitapla, yazıyla, fotoğrafla tanıştım. Biraz özenti, biraz öğretmenlerimizin yöneltmesi beni kitapların dünyasına çekti.

Sanırım ilk kitap üzerinde derinlikli düşünmem ilkokul 5. Sınıfta oldu. Ortadoğu çöllerinde kervan yolculuğunu anlatan, adını hatırlayamadığım bir çocuk kitabıydı.

Beynimde şimşekler çakan, içimde ki gezi potansiyelini ortaya çıkaran bir kitaptı.

Hemen o gün karar vermedim yazmaya. Ama içimden gezi ile ilgili bazı parçalar harekete geçti sanırım. Sonra ki yıllar içinde aslında yaşadıklarımı kayda geçirsem iyi olur diye düşündüm. Zaman zaman günlükler filan yazdım. Karalamalar, şiir dizeleri ve beğenmeyip yırttığım saçmalıklar dönemi.

Ne çok kağıt karalıyordun o dönemde. Öylesine karalıyordum ki, bittiğinde okunacak durumda değildi artık. Kalan bir iki boş yer olsa imza mı atıyordum durmadan.

Neler mi yazıyordum?

Basit, kişisel ve özel.

Kendimce içimde ki hisleri döküyordum kağıda. Yazı bittiğinde onlarca karalama ve onlarca imza…

Yani okunacak bir tarafı kalmıyordu artık.

Gülünç ama böyle sürüyordu yazı maceram…

Anlaşılmaz, karışık ve melankolik.

Ama bir gün ortaokul 3.sınıfta, yaz tatilinde annemle birlikte gittiğimiz palî  yani mercimek, nohut, arpa, buğday hasadı ile ilgili yazdığım anı türündeki yazımın Türkçe Öğretmenimiz ( Ali Şahin) tarafından beğenilip, okul duvarına(pano) asılmasıyla içindeki fay hatları harekete geçti. İçimdeki kıvılcımlar ateş olup, bedenimde kora döndü.

Artık bütün hayallerim yazı yazan, çizen bir insan olmaya dairdi. Yazım duvar panosuna asılmış, bir de ilk kez bir fotoğraf makinem olmuştu.

Ne hayaller kuruyordum, sormayın…

En çok da gazeteci olmayı; gezip, röportajlar,gözlemler yazmayı hayal ediyordum.

O yıllarda Siverek yığınca sorunla boğuşuyordu. Ben de güya bu sorunları yazacak, fotoğraflayacak ve herkese duyuracaktım. Bütün umudum bu hayal çerçevesinde dönüyordu.

Bir gün iyi bir toplumcu gazeteci olacağımı düşünüp, duruyordum.

Hatta bu konuda o kadar ileri gidecektim ki,

sınıf arkadaşım, ünlü avukat ve aynı zamanda yazar olan Feyzi Çelik’e toplumsal davranacağıma dair verdiğim sözü yazılı hale getirip, bir yerlerde saklayacaktık. Ben sorunları yazacak, toplumun fotoğrafını çekecektim. Onun o yıllarda yazar olma hayali yoktu ama sanırım benden önce bu işi sevdi ve başarılı bir şekilde devam ediyor. Hem iyi bir avukat ve iyi bir kalem sahibi olarak sürdürüyor iddiasını.

Ben ise çalkantılar, çelişkiler içinde yazmaya, fotoğraf çekmeye devam ettim…

Süreç içinde sorunları anlatıp, fotoğraflarsam bana makinemi koyacak güzel bir çanta alacaktı. İmansız çanta mı hala almadı. Sanırım toplumsal hakikati tam olarak anlatamadığı düşünmüş olacak ki çanta alma meselesini unuttu ya da rafa kaldırdı.

Kendisi hatırlar mı bilmiyorum ama aramızda yazılı bir sözleşme yapmıştık. Sözleşmeyi imzaladıktan sonra evlerin giriş kapısının bulunduğu taş duvarda ki aralıklardan birine saklamıştı.

Bir gün sözümüzü unutursak, çıkartıp okuyalım diye taşların arasına sıkıştırmıştık. Halen orda duruyor mu bilmiyorum. Belki Feyzi bilir.

O yıllarda çok hayal kurduk Feyzi’yle.

Lisede de aynı sırayı paylaştık. Doğrusunu yazmak gerekirse, Feyzi çok çalışkan, ben ise eh ortalama bir öğrenciydim. Ben hayal kurardım, Feyzi ise ders çalışırdı.

Ama sanırım yazı konusunda iyiydim…Merakım  giderek artıyordu.

Lisede okul duvar gazetesi benim için erken üniversite oldu. Yiğit mi yiğit bir edebiyat hocamız vardı. Sağolsun, uzun ve sağlıklı yaşasın. Nedret Özbek. Şimdi ne yapıyor, nerede bilmiyorum. Uzun süre izini sürmeme rağmen haber alamadım. Bir ara İstanbul’da yaşadığını duydum ama haberleşecek bir kanal bulamadım.

Onun sayesinde hem Maksim Gorki, hem de Yaşar Kemal’ın bütün kitaplarını lisenin ilk yıllarında okudum. Fyodor Mihayloviç Dostoyevski , Lev Nikolayeviç Tolstoy ve başka yazarlarla tanıştım…

Öyle ki Yaşar Kemal’ın İnce Memed’i rüyalarıma girdi, geceler boyunca. Çukurova’yı hiç görmediğim halde, gidip gelen ırgattan dinlediklerimden öyküler çıkardım. Saydam Caddesini, Büyük Saati anlattım.

O yıllarda her hafta çarşamba günü son ders, sosyal etkinlikler vardı.Ben Edebiyat Kolunda sorumluluk alarak, okul duvar gazetesinin düzenli  bir şekilde düzenlenip, geliştirilmesinde aktif görevler aldım. Yazı artık benim için bir tutkuya, okumak bir önceliğe dönmüş,  merakım da iyice artmıştı.

Merakla birlikte, çelişkiler zihnimi kaplamış,  zaman zaman beni huzursuz etme derecesine gelmişti. Merakım artıkça, kafamdaki çelişkiler de büyümüştü sanırım.

Daha  ortada kendime ait bir yol filan yokken, ilk badire çıktı karşıma. O yıllarda, Siverek lisesi birinci sınıfta hayatı sorgulamanın bedeli olarak ilk kırmızı kartı yedim. Duvar gazetesine yapıştırdığımız merhum Çetin Altan’ın YÖK ile ilgili yazısında cuntaya eleştiri yapıldığı gerekçesiyle, Milli Güvenlik Dersine giren ve hatırlayabildiğim kadarıyla adı Arif Dolmuş olan Binbaşı, yazıları tek tel kırmızı kalemle yuvarlak içine alarak, hakkımızda soruşturma başlatmış,bir grup askeri de okula çağırarak, duvar gazetesinde bulunan yazı ve kupürlerin fotoğrafını çektirmiş,  sorumluluk alan ben ve birkaç arkadaşımızı adeta gözaltına aldırmıştı.

Bizi müdür odasının arka kısımlarında bulunan arşiv odasına kapatıp, sorguya almıştı.

Bunu duyan Nedret Hoca okul müdürün odasına gelerek, “Sorumlu benim, ne diye çocukları rahatsız ediyorsunuz.Edebiyat Kolu benim sorumluluğumda, duvar gazetesinin de sorumlusu benim.” diyerek, adeta meydan okumuş, bizim arşiv odasında ki sorgulamamıza son vererek, normal odaya alınmamızı sağlamıştı.

O olayda bayağı etkilenmiştim. Çok mu korkmuştum, bilmiyorum ama Nedret Hoca’nın duruşu hiç aklımdan çıkmadı. Saygınlığı, kişiliği bu davranışıyla ben de perçinlendi. Biz ifade vererek,sınıflarımıza döndük, Nedret Hoca ise daha uzun ifade verdi ve sanırım yaşanılanlar  nedeniyle  bir takım yaptırımlara maruz kaldı.

Duvar gazetemiz ise Nedret Hoca öncülüğünde düzeninden hiçbir şey kaybetmedi, o yıl on beş günde bir yeni yazılar ve gazete kupürleriyle öğrencilerin karşısına çıktık,değişik yazılar paylaştık. Benim için adeta bir staj görevi gördü. Duvar gazetesindeki yoğunluğum, ilçede yayın yapan tek yerel gazete olan İrfan Gazetesine yansıdı. Orada da zaman zaman yazdım…

Yıllar geçti böylelikle…

Yazko Edebiyat dergisi o yıllarda elime geçti. Düzenli takip ettiğim dergiler arasına girdi bir süre.

Bu gün halen öğretmenlik yapan sınıf arkadaşım Selhattin Aykar  o yıllarda, bu dergilerden birini bana hediye etmişti. Şiir,öykü ve düz yazılar yayınlayan derginin o günkü sayısı hala kitaplığımda duruyor.

 Çok şey yazdım, çizdim ve çoğunu kaybettim ama o dergi hala elimin altında…İlginç ama gerçek.

Yazı ve Yazko Edebiyat Dergisinin o sayısıı büyük bir inatla hayatımda varlığını sürdürüyor,sürdürmeye de devam edecek.

Bingöl Erzurum yolculuğum sırasında yol boyunca özellikle Lice’de hareketlilik gözüme çarpınca telefonla bir kaç kare çekmeye çalıştım. Olağanüstü dağlar ve olağanüstü bir güvenlik arasında sıkışmış küçük tarlalarda tarım yapan emekçi insanlar,insanlarımız. En çok da kadınlar. Yorgun,argın ama bir o kadar inat kadınlar…

Sağlı sollu yükselen dağların arasında oluşan vadilerde küçük tarlalar insanı eskilere götürüyor. Herkesin kendi ihtiyacı kadar ektiği ve fazlasını komşusuna pay ettiği dönem yani…

…

Kültür meselesi yıllardır kafamı kurcalıyor. Zamam zaman içimden düşünür, tartışır, bir sonuca varmaya çalışırım. Kendi kendime zihnimdeki tahtaya yazar, çizer, sonra da silerim. Gerçi tortusu zihnimde kalır, bazen yeniden beynimde belirir…

Yıllar önce düşündüğüm, unuttuğum bir ayrıntı bile bazen kendiliğinden çıkar ortaya…

Toplumlar, coğrafyalar, diller, inançlar, yaşam biçimleri bir farklılık disiplini barındırıyor. Bazı şeyler farklı, bazı şeyler çok farklı.

Bunun gerçek bir ayrılık değil, ayırt etme ile ilgili olduğunu düşünürüm. Çünkü insan doğduğunda kendi rengini, dillini, inancını seçemiyor.

İçinde yaşadığı toplum, aile neyse kişi de aynı oluyor.

Bazı kalıtsal özellikler, toplumsal ilkeler, yaşam biçimleri adeta kodlanıyor, insanla birlikte yaşamına dahil oluyor.

Buna kültür demek mümkün sanırım.

İnsan bütün canlıların en karmaşık sosyal varlığıdır.

Yani konuştuğu dil, inancı ya da taşıdığı kültür onun varlığını oluşturur. Canlı olmaktan öte düşünsel bir mekanizmadır. Duygulardan oluşan, iyi ile kötüyü ayırt eden, düşünce üreten bir varlık…

Her toplumun, her insanın düşünce biçimi, yaşama bakışı farklı farklıdır. Bu aslında kültürel dokudur. İnsanı insan yapan, varlığını değerli kılan kültürel doku.

Varlık olmanın ana rahmi kültürdür. Dil ise kültürel varlığın ana rahminde büyüyen bir ağaçtır.İnsana, topluma dair ne varsa bu rahimde filizlenir, gelişir, kök verir, büyür.

Tıpkı ölümsüz bir ağaç misali. Her dalı, her yaprağı değerli olan bir ağaç gibi…

Kök toprağa kendini saldıkça, dallar serpilir, yapraklar daha bir yeşillenir.

Ağaç bu. Yıllarca yaşar. Su, toprak ve yeterli ısı varsa ve genetiği yaşamaya müsaade ediyorsa ağaç büyümesine devam eder. Kültür ise insana bağlıdır. Yaşaması, toprağa kök salması insana bağlıdır.  Ömrü de tabii. İnsan kültürel dokusunu, varlığında yaşatıp, taşıyorsa kültür büyümeye devam eder. Yıllar,asırlar, çağlar boyu devam eder yaşama.

Ağaçtan ötedir yani…Kökleri derine indikçe etkisi artar. Bu gün yaşantımızda var olan kültürel dokuların yaşının peşinde koşan antropologlar her araştırmada yeni bilgilere ulaşıyor.

Demek ki kültür tarihle eşdeğerdir, yaşıttır ve iç içedir, insanlık sürecidir.

Burada bir nokta koymak gerekiyor.

Belki yazımda çelişkiler olacak, yanlış tanımlamalar ve belki dağınık bir zihnin izleri olacak.

Biliyorum ve buna rağmen yazıyorum.

Belki birisi eksiklerimi tamamlar diye umut ediyorum. Umutla kalın…

Akşam olunca içimde tarifsiz bir hüzün belirir. Hatta bütün yüreğime ve omuzlarıma bir karabasan gibi çöker.

Ta ki gecenin karanlığı yıldızlar tarafından parcalanana kadar. Bir ışıltı,bir ışık bütün hüznümü dağıtır. Işık her zaman yol göstericidir.

Yüreğim kutup yıldızına dair şiirler üretir…

Yönsüz bir zamanda ışık hüznümü dağıtır.

Ağır adımlarla güneşi karşilarken ben sevinirim zamanın yeniden doğumuna…

Ekmek işçileri yoğun ve ağır bir iş ortamında çalışır. Yazın sıcaklık 60 derece de olsa ekmek pişirmek mecburidir. Çünkü ekmeğin taze,fırın ocağının sıcak olması gerekir. Sıcaklar öylesine fazladır ki çalışanlar adeta mum gibi erir. Yoğun bir emek ve zahmet vardır. Fırın işçileri en ağır işçidir. Ne sigorta,ne de kayıt. Her şey yanan ateşin yakiciligi gibidir…. Fırın Işçileri yani Görki’nin yol arkadaşları dünyanın her yerinde varlar…

Istanbul heyecanı bitmiş görünüyor. Elektrik ücretlerini zam yapılmış. Zam oranı %14.

Eh nihayet ülke gerçek gündemine döndü. Bazıları fabrika ayarları düşlerken,bazıları da taht ömrünü uzatma çabasında. Halkın günde ise tam anlamıyla bir muama…